1. Khái niệm, phân loại và ký hiệu

Khí cụ điện đóng cắt bằng tay là những thiết bị dùng để đóng hoặc ngắt mạch điện bằng lực tác động trực tiếp từ con người. Chúng được phân loại dựa trên chức năng điều khiển mạch động lực (Cầu dao) hoặc mạch điều khiển (Nút nhấn, công tắc). Ký hiệu kỹ thuật quan trọng nhất cần nhớ là NO (Normally Open - Tiếp điểm thường hở) và NC (Normally Closed - Tiếp điểm thường đóng).

• Ví dụ: Trong tủ điện, nút nhấn màu xanh thường là NO để khởi động, nút đỏ thường là NC để dừng máy.

• Ký hiệu: Cầu dao được ký hiệu bằng các thanh gạt có dấu chấm tròn ở đầu; Nút nhấn có ký hiệu hình nấm hoặc hình tròn kèm lò xo.

2. Cấu tạo và nguyên lý làm việc

• Cấu tạo: Gồm 3 phần chính là Hệ thống tiếp điểm (động và tĩnh), Hệ thống dập hồ quang (đối với cầu dao lớn) và Vỏ cách điện (thường bằng nhựa Bakelite hoặc sứ).

• Nguyên lý: Khi ta tác động lực (ấn nút hoặc gạt tay đòn), cơ cấu truyền động sẽ làm tiếp điểm động chạm vào tiếp điểm tĩnh (đóng mạch) hoặc tách rời khỏi tiếp điểm tĩnh (ngắt mạch). Với nút nhấn, khi buông tay ra, lò xo sẽ đưa tiếp điểm về trạng thái ban đầu (gọi là nút nhấn tự phục hồi).

• Ví dụ: Khi gạt cầu dao lên, lưỡi đồng sẽ ngậm chặt vào ngàm kẹp, cho phép dòng điện chạy từ nguồn sang tải.

3. Tính chọn

Việc tính chọn thiết bị đóng cắt bằng tay dựa trên 3 tiêu chuẩn chính:

1. Điện áp định mức ($U_{đm}$): Phải lớn hơn hoặc bằng điện áp của nguồn điện ($U_{đm\_thiết\_bị} \ge U_{lưới}$).

2. Dòng điện định mức ($I_{đm}$): Phải lớn hơn dòng điện làm việc của phụ tải ($I_{đm} \ge I_{lv}$). Đối với cầu dao, nên chọn $I_{đm}$ gấp 1.2 - 1.5 lần dòng tải để đảm bảo độ bền.

3. Điều kiện làm việc: Chọn loại chống nước (IP65) nếu lắp ngoài trời hoặc loại chống cháy nổ cho môi trường hóa chất.

• Ví dụ: Động cơ 3 pha có dòng 10A, ta nên chọn cầu dao loại 15A hoặc 20A để đảm bảo các tiếp điểm không bị nóng chảy khi khởi động.