Thành phần sản xuất trong phân xưởng gồm: máy móc thiết bị, lao động và mặt bằng sản xuất.

- Máy móc thiết bị công nghệ: Máy móc thiết bị chiếm vị trí cơ bản trong tổng năng lực sản xuất của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến năng suất lao động, chất lượng sản phẩm sản xuất ra, đến yêu cầu của tổ chức quá trình sản xuất cân đối, nhịp nhàng và liên tục. Xét về mặt vốn, thì giá trị tài sản sản cố định nói chung và giá trị máy móc thiết bị nói riêng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số vốn sản xuất của doanh nghiệp.

- Lao động: đây không chỉ là yếu tố cơ bản mà còn là yếu tố quan trọng, quyết định tới hiệu quả của việc sử dụng các yếu tố sản xuất (nguyên vật liệu, máy móc thiết bị…). Để đảm bảo duy trì hoạt sản xuất động kinh doanh của doanh nghiệp được bình thường thì doanh nghiệp cần phải không ngừng quan tâm tới việc xác định nhu cầu lao động, để từ đó giải quyết vấn đề tuyển chọn và phân công lao động.

- Mặt bằng sản xuất: cần phải bố trí mặt bằng sản xuất phù hợp.

Mặt bằng sản xuất là phần diện tích sản xuất cần thiết để bố trí, sắp xếp các bộ phận sản xuất và bộ phận quản lý trong doanh nghiệp

Do mặt bằng sản xuất là chủ yếu có hạn nên cần phải sử dụng hợp lý yếu tố này, bảo đảm thực hiện tốt những yêu cầu chủ yếu:

+ Phù hợp với quy trình công nghệ sản xuất.

+ Tạo điều kiện cho người lao động thực hiện tốt nhiệm vụ của mình.

+ Tiết kiệm đất đai, phù hợp với yêu cầu sử dụng trước mắt cũng như lâu dài của DN.

+ Đảm bảo vệ sinh môi trường, giữ gìn vệ sinh công nghiệp.

3.2. Hình thức sản xuất

a. Khái niệm về chuyên hóa

Chuyên môn hóa sản xuất là hình thức phân công lao động xã hội làm cho xí nghiệp nói chung và các bộ phận sản xuất, các nơi làm việc nói riêng chỉ đảm nhiệm việc sản xuất một (hay một số ít) loại sản phẩm, chi tiết, hay chỉ tiến hành một hoặc một số ít các bước công việc.

Chuyên môn hóa sản xuất tạo ra khả năng nâng cao sản xuất lao động, nâng cao hiệu quả sử dụng máy móc thiết bị. Chuyên môn hóa sản xuất còn có khả nănglàm giảm chi phí và thời gian đào tạo công nhân… Chuyên môn hóa sản xuất tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tiêu chuẩn hóa, ứng dụng kỹ thuật hiện đại, nâng cao chất lượng sản phẩm.

b. Các hình thức sản xuất chuyên môn hóa

- Chuyên môn hóa công nghệ: hình thức sản xuất này được xây dựng dựa theo nguyên tắc bao gồm các nơi làm việc giống nhau, bố trí các máy móc thiết bị giống nhằm thực hiện một giai đoạn công nghệ nhất định. Tên của bộ phận sản xuất thường được gọi bằng tên của máy móc thiết bị. Bộ phận sản xuất xây dựng theo cách này dựa trên cơ sở nhu cầu toàn xí nghiệp để xác định quy mô nên các máy móc thiết bị được sử dụng hiệu quả hơn, giảm vốn đầu tư.

- Chuyên môn hóa đối tượng: Bộ phận sản xuất được xây dựng dựa trên nguyên tắc đối tượng nghĩa là nó chỉ có nhiệm vụ sản xuất một loại sản phẩm hay chi tiết nhất định. Quá trình chế biến của nó, từ khi đưa nguyên vật liệu vào cho đến khi tạo ra thành phẩm hoàn toàn ở trong một bộ phận sản xuất. Bộ phận sản xuất trong trường hợp này sẽ tiến hành nhiều bước công việc khác nhau trong quy trình công nghệ chế biến sản phẩm. Máy móc thiết bị trong mỗi bộ phận sản xuất gồm nhiều loại khác nhau, bố trí tuần tự theo quy trình công nghệ. Tên của bộ phận sản xuất thường lấy theo tên của sản phẩm hay chi tiết mà nó chế tạo ra.

3.3. Ngành sản xuất

Ngành là một đơn vị tổ chức sản xuất trong các phân xưởng có quy mô lớn, đó là tổng hợp trên cùng một khu vực nhiều nơi làm việc có quan hệ mật thiết với nhau về mặt công nghệ. Ngành cũng có thể được chuyên môn hóa theo đối tượng để tạo ra một loại sản phẩm, chi tiết nhất định, hoặc chuyên môn hóa theo công nghệ bao gồm các nơi làm việc giống nhau như ngành tiện, ngành phay… Ở những xí nghiệp có quy mô vừa và nhỏ người ta có thể không tổ chức cấp phân xưởng. Trong những trường hợp như vậy, ngành trở thành cấp sản xuất chủ yếu, cơ bản của xí nghiệp. Bỏ qua cấp phân xưởng sẽ làm cho cơ cấu sản xuất đơn giản hơn, việc chỉ đạo sản xuất từ cán bộ cấp cao trực tiếp hơn. Tuy nhiên, điều kiện để có thể xóa bỏ cấp phân xưởng chỉ trong trường hợp các ngành được tổ chức theo kiểu đối tượng khép kín. Nghĩa là, các chi tiết, sản phẩm có thể được chế biến trọn vẹn trong một ngành, đối tượng không phải vận chuyển qua lại nhiều lần giữa các ngành.

4.4. Những nhân tố quyết định kết cấu sản xuất

a. Những căn cứ để hình thành phân xưởng

- Chủng loại, đặc điểm kết cấu và yêu cầu chất lượng sản phẩm: Nếu chủng loại sản phẩm ít và đơn giản thì cơ cấu sản xuất sẽ đơn giản hơn. Đặc điểm của kết cấu sản phẩm như số lượng các chi tiết, tính phức tạp của kỹ thuật sản xuất, yêu cầu độ chính xác… có ảnh hưởng đến cơ cấu sản xuất. Sản phẩm có tính công nghệ cao, quá trình sản xuất đơn giản, do đó cấu sản xuất đơn giản hơn.

- Chủng loại, khối lượng, đặc tính cơ lý hóa của nguyên vật liệu cần dùng: Nhân tố này có ảnh hưởng trực tiếp đến bộ phận phục vụ sản xuất. Bởi vì, khối lượng chủng loại nguyên vật liệu cần dùng cùng những đặc tính của nó sẽ yêu cầu hệ thống kho bãi, diện tích sản xuất, quy mô công tác tổ chức thích hợp. Ngoài ra, chúng còn có thể ảnh hưởng tới các bộ phận sản xuất chính vì có thể nó sẽ yêu cầu tổ chức một cơ cấu sản xuất phù hợp với việc xử lý các nguyên vật liệu.

- Máy móc thiết bị công nghệ: Việc lựa chọn máy móc, thiết bị công nghệ có thể bởi các yêu cầu kỹ thuật, nói chung, đây không phải là nội dung của tổ chức sản xuất. Tuy nhiên, máy móc thiết bị lại ảnh hưởng đến cơ cấu sản xuất vì việc sử dụng hiệu quả máy móc thiết bị cần có những cách tổ chức thích hợp.

- Trình độ chuyên hóa và hợp tác hóa sản xuất: trình độ chuyên môn hóa, hợp tác hóa càng cao thì cơ cấu sản xuất càng đơn giản. Bởi vì, hợp tác hóa và chuyên môn hóa dẫn đến khả năng giảm chủng loại chi tiết và tăng khối lượng công việc giống nhau, do đó sẽ có ít bộ phận sản xuất hơn và trình độ chuyên môn hóa cao hơn.

b. Các dạng phân xưởng

- Dạng phân xưởng được bố trí theo nguyên tắc đối tượng: phân xưởng được bố trí theo dạng này thì bộ phận sản xuất sẽ có chu kỳ sản xuất ngắn, sản phẩm dở dang ít, đối tượng không phải vận chuyển quanh co, ít các kho trung gian. Công tác lập kế hoạch kiểm soát khá đơn giản. Tuy nhiên có thể không sử dụng hết công suất tính năng của từng loại máy móc thiết bị, khó khăn cho công tác sửa chữa, bảo dưỡng máy móc thiết bị.

Phân xưởng dạng này thích hợp cho những sản phẩm có sản lượng sản xuất lớn đều đặn.

Ngành đồ lớn

- Dạng phân xưởng được bố trí theo nguyên tắc công nghệ: Hệ thống sản xuất gồm các bộ phận sản xuất bố trí theo nguyên tắc công nghệ sẽ có khả năng linh hoạt với những thay đổi nhiệm vụ sản xuất. Nhưng dạng phân xưởng này lại làm cho đường đi của đối tượng dài, quanh co, qua nhiều bộ phận sản xuất khác nhau, chu kỳ sản xuất kéo dài, lượng sản phẩm dở dang lớn, nhiều kho trung gian.

-

   - Dạng phân xưởng được bố trí theo nguyên tắc hỗn hợp: dạng phân xưởng này nhằm tận dụng các ưu điểm và loại trừ bớt các nhược điểm của hai dạng phân xưởng trên. Dạng phân xưởng này gồm một số bộ phận nhỏ tổ chức theo nguyên tắc đối tượng, còn một số khác lại theo nguyên tắc công nghệ.