CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ ĐỒ HỌA MÁY TÍNH VÀ PHOTOSHOP

Chương này cung cấp các kiến thức nền tảng về đồ họa máy tính, các nguyên tắc thiết kế cơ bản, và làm quen với giao diện cũng như các thao tác cơ bản trong phần mềm Adobe Photoshop. Đây là cơ sở để sinh viên có thể bắt đầu quá trình thiết kế và chỉnh sửa hình ảnh.

1.1. Các khái niệm cơ bản về đồ họa máy tính

Đồ họa máy tính (Computer Graphics) là lĩnh vực khoa học nghiên cứu về cách máy tính tạo ra, thao tác, và hiển thị hình ảnh. Có hai loại hình ảnh chính trong đồ họa máy tính:

Đồ họa Raster (Bitmap Graphics)

• Khái niệm: Hình ảnh được tạo thành từ một lưới các điểm ảnh (pixels). Mỗi pixel lưu trữ thông tin về màu sắc và vị trí của nó.
• Đặc điểm: Kích thước tập tin lớn, phụ thuộc vào độ phân giải. Khi phóng to, chất lượng hình ảnh bị giảm (bị vỡ hạt/răng cưa).
• Ứng dụng: Hình ảnh chụp từ máy ảnh, ảnh quét (scanned images), và hầu hết các hình ảnh trên web. Photoshop chủ yếu làm việc với đồ họa Raster.

Đồ họa Vector (Vector Graphics)

• Khái niệm: Hình ảnh được tạo thành từ các đường, điểm, và đa giác dựa trên các công thức toán học.
• Đặc điểm: Kích thước tập tin nhỏ, không phụ thuộc vào độ phân giải. Có thể phóng to hoặc thu nhỏ vô hạn mà không làm mất chất lượng.
• Ứng dụng: Logo, phông chữ, và các hình minh họa cần độ sắc nét cao ở mọi kích thước (ví dụ: Adobe Illustrator).

Một số thuật ngữ khác:

• Độ phân giải (Resolution): Số lượng pixel trên một đơn vị diện tích, thường đo bằng PPI (Pixels Per Inch) cho màn hình hoặc DPI (Dots Per Inch) cho in ấn.
• Hệ màu (Color Mode): Cách thức mã hóa màu sắc. Phổ biến là RGB (Red, Green, Blue - dùng cho màn hình) và CMYK (Cyan, Magenta, Yellow, Black - dùng cho in ấn).

1.2. Quy tắc về bố cục ảnh (Composition Rules)

Bố cục là cách sắp xếp các yếu tố hình ảnh (đường nét, hình dạng, màu sắc, không gian) trong khung hình để tạo ra một tổng thể hài hòa và thu hút thị giác.

• Quy tắc một phần ba (Rule of Thirds): Chia khung hình thành 9 phần bằng hai đường ngang và hai đường dọc tưởng tượng. Đặt các đối tượng quan trọng tại các giao điểm hoặc dọc theo các đường này để tạo sự cân bằng và cuốn hút hơn so với việc đặt đối tượng chính ở trung tâm.
• Không gian âm (Negative Space): Là khoảng trống bao quanh đối tượng chính. Sử dụng không gian âm hiệu quả giúp làm nổi bật đối tượng và tạo sự thoáng đãng.
• Đường dẫn thị giác (Leading Lines): Sử dụng các đường nét (đường chân trời, con đường,...) để dẫn dắt mắt người xem đến đối tượng chính của bức ảnh.
• Cân bằng (Balance): Có thể là cân bằng đối xứng (Symmetrical Balance - hai bên gần như giống nhau) hoặc cân bằng bất đối xứng (Asymmetrical Balance - sử dụng các yếu tố khác nhau nhưng có trọng lượng thị giác tương đương).

1.3. Các khái niệm cơ bản trong Photoshop

• Layer (Lớp): Là các lớp trong suốt, chồng lên nhau, cho phép chỉnh sửa một phần của hình ảnh mà không làm ảnh hưởng đến các phần khác. Đây là khái niệm cốt lõi của Photoshop.
• Mask (Mặt nạ): Một công cụ cho phép che hoặc hiện một phần của Layer. Mask thường là thang độ xám (trắng là hiện, đen là che). Mask cho phép chỉnh sửa không phá hủy (Non-destructive Editing).
• Selection (Vùng chọn): Vùng được chọn để thực hiện thao tác chỉnh sửa, giới hạn tác động của công cụ chỉ trong phạm vi vùng đó.
• Resolution (Độ phân giải): Số lượng pixel trên chiều rộng và chiều cao của tài liệu.

1.4. Giao diện chương trình Photoshop

Giao diện Photoshop tiêu chuẩn bao gồm các thành phần chính:

• Thanh Menu (Menu Bar): Chứa các lệnh cơ bản (File, Edit, Image, Layer, v.v.).
• Thanh Tùy chọn (Options Bar): Hiển thị các tùy chọn cụ thể cho công cụ đang được chọn (thay đổi khi bạn chọn công cụ khác).
• Thanh Công cụ (Tools Panel): Chứa các công cụ chỉnh sửa và tạo hình cơ bản (ví dụ: Move Tool, Selection Tool, Brush Tool).
• Khu vực làm việc (Canvas/Document Window): Nơi hiển thị hình ảnh đang được chỉnh sửa.
• Các Bảng điều khiển (Panels): Chứa các chức năng chuyên sâu (ví dụ: Layers Panel, Adjustment Panel, History Panel).

1.5. Các thao tác cơ bản trên Photoshop

1. Tạo tài liệu mới (File > New): Thiết lập kích thước, độ phân giải và hệ màu ban đầu cho dự án.
2. Mở và Lưu tài liệu (File > Open/Save/Save As): Lưu ở định dạng .PSD để giữ lại Layer, hoặc các định dạng .JPG, .PNG để xuất bản.
3. Di chuyển và Phóng to/Thu nhỏ (Zoom/Pan): Sử dụng công cụ Zoom Tool (Z) và Hand Tool (H) hoặc các phím tắt (Ctrl/Cmd + [+] hoặc [-]).
4. Thao tác với Layer: Tạo Layer mới, đổi tên, ẩn/hiện, sắp xếp thứ tự Layer, và nhóm Layer.
5. Cắt ảnh (Crop Tool - C): Cắt xén hình ảnh để thay đổi kích thước và bố cục.
6. Hoàn tác (Undo): Sử dụng Ctrl/Cmd + Z để quay lại thao tác trước đó.

1.6. Nguyên tắc thiết kế ảnh

Nguyên tắc thiết kế là hướng dẫn cơ bản để tạo ra sản phẩm đồ họa không chỉ đẹp mà còn hiệu quả trong việc truyền tải thông điệp.

• Sự tương phản (Contrast): Tạo sự khác biệt rõ rệt về màu sắc, kích thước, hoặc phông chữ để thu hút sự chú ý.
• Sự lặp lại (Repetition): Lặp lại một số yếu tố (màu sắc, hình dạng, phông chữ) để tạo sự thống nhất và nhận diện thương hiệu.
• Căn chỉnh (Alignment): Sắp xếp các đối tượng theo một đường thẳng tưởng tượng để tạo sự gọn gàng, có tổ chức.
• Gần nhau (Proximity): Đặt các yếu tố liên quan gần nhau để chúng được nhận thức là một nhóm thống nhất (ví dụ: Tiêu đề và nội dung mô tả).
• Hệ thống phân cấp (Hierarchy): Sử dụng kích thước, màu sắc hoặc vị trí để chỉ ra tầm quan trọng của các yếu tố (ví dụ: Tiêu đề lớn hơn nội dung).

1.7. Bảng phím tắt thông dụng trên Photoshop

Sử dụng phím tắt giúp tăng tốc độ làm việc đáng kể:

Bài thực hành làm quen với Photoshop

Phần này được dành cho các hoạt động thực hành cơ bản để làm quen với giao diện và các công cụ chính:

1. Khởi động Photoshop và tạo một tài liệu mới (1920x1080px, 72 PPI, hệ màu RGB).

2. Sử dụng công cụ Move Tool (V) và Brush Tool (B) để vẽ thử trên một Layer mới.

3. Sử dụng phím tắt để tạo, đổi tên, và sắp xếp lại thứ tự các Layer.

4. Sử dụng công cụ Crop Tool (C) để cắt ảnh theo tỷ lệ 16:9.